Komunikat dotyczący plików cookies Niniejsza witryna internetowa, w celu zapewnienia Państwu odpowiedniej jakości usług, korzysta z plików cookies. Mogą również korzystać z nich współpracujące z nami instytucje i reklamodawcy. W przeglądarkach internetowych można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Pozostając w tym serwisie, wyrażasz zgodę na korzystanie z plików cookies.

x

  Strona główna     GALERIE     kontakt     Regulamin     mapa serwisu     powiadom o stronie     startuj z nami     drukuj stronę
Wersja językowa:  polski Deutsch
sobota, 25 marca 2017 02:48   Imieniny: Marioli, Wieczysława, Ireneusza

Szukaj hoteli:

Data zameldowania

calendar

Data wymeldowania

calendar
Kombinat DAG Alfred Nobel Krzystkowice
Statystyki serwisu
obecnie gości: 167
odwiedziło nas: 70593505
liczba odsłon: 189836852
liczba stron: 5548
komentarzy: 68437
Ostatnio aktualizowane strony
 72 rocznica zagłady więźniów hitlerowskiego Obozu Sonnenburg
 Kalendarz imprez w Gminie Strzelce Krajeńskie
 LIPKI WIELKIE
 Green Town of Jazz
 12 Green Town of Jazz 2016
 Winobranie 2016
 Zapraszamy do Osiecznicy na IX Święto Karpia
 IV Festiwal Piosenki w Tarnowie - Śpiewamy na Ludowo
 Ownickie Lato 2016
NAJCZĘŚCIEJ OGLĄDANE
 AKTUALNOŚCI
 Ciekawe miejsca
 Wirtualna wycieczka
 Trasa dojazdu
 Podziel się widokiem
 Muzyczne
 Kulturalne
 Sportowe
 Cykliczne
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
 KONOTOP
 GOŚCIM
 GĄDKÓW WIELKI
 SYCOWICE
 GMINA SZCZANIEC
 OPALEWO
 BOBRÓWKO
 RĄPICE
 SIERCZ
Strona główna «  HISTORIA  «  Fortyfikacje, obwarowania  «  Kombinat DAG Alfred Nobel Krzystkowice  
Kombinat DAG Alfred Nobel Krzystkowice

Kombinat DAG Alfred Nobel Krzystkowice – pozostałości niemieckiej fabryki amunicji na terenie lasów w okolicach Nowogrodu Bobrzańskiego. Zajmują ok. 35 km2 powierzchni. Część terenu jest niedostępna z racji przejęcia przez jednostkę wojskową oraz zakład karny w pobliskim Krzywańcu.

W okresie II wojny światowej pracowało w nim około 25 tys. robotników przymusowych (praktycznie traktowani byli jak więźniowie) różnych narodowości Ze względu na swój wojskowy charakter produkcji - działalność fabryki była osnuta dużą tajemnicą. Nawet do tego stopnia, że przechodzący przez jej teren niemieccy pracownicy nie mogli rozglądać się na boki i oglądać znajdujących się tam obiektów. Wiadomo, że pracowała ona niemal do ostatniej chwili przed wkroczeniem do Nowogrodu wojsk radzieckich.
Po zakończeniu wojny najpierw Rosjanie, a potem oddziały Wojska Polskiego przystąpiły do demontażu pozostałych urządzeń i rozbiórki wchodzących w skład kompleksu fabryki budynków. Dokładnie, co produkowano w fabryce, powiedzieć nie można. Brak podstawowej dokumentacji i materiałów źródłowych dotyczących zakładu, nie pozwala na pełne odtworzenie tego, co się tam działo. Fakt ten powodował m.in., że dotychczas nie pojawiło się wyczerpujące opracowanie na temat powstania i funkcjonowania zakładów materiałów wybuchowych w przedwojennym Christianstadt. Jak wygląda obecnie stan wiedzy o zakładach? Dzisiejsze pozostałości zabudowań i urządzeń składały się w przeszłości na filię kombinatu chemicznego „Alfred Nobel - DAG”. Przedsiębiorstwo to (koncern) było z kolei filią międzynarodowego kartelu „IG Farben”, w którym - jak w jednym ze swych artykułów pisze prof. J.P. Majchrzak - znaczne udziały posiadał kapitał amerykański. Stąd też nic dziwnego, że fabryka nad Bobrem nie była przedmiotem bombardowań amerykańskich. Profil produkcji zakładów w Krzystkowicach nie jest do końca wyjaśniony - pisze J. Panufnik. Oprócz produkcji materiałów wybuchowych, niektóre źródła mówią również o produkcji amunicji, głównie przeciwpancernej (przeciwpancerne granaty nasadkowe do granatnika karabinkowego). Jednak, jak dotąd nie udało się określić, czy występował tu pełen cykl produkcji, czy tylko elaboracja (napełnianie) amunicji wyprodukowanej gdzie indziej. W instalacjach zbiornikowych na terenie fabryki pozostały jeszcze relikty kwasu azotowego - podstawowego związku chemicznego używanego w procesach służących produkcji materiałów wybuchowych (np. nitrogliceryny). Sugeruje to, że w Krzystkowicach zajmowano się także produkcją wrażliwych materiałów wybuchowo-spłonkowych.
Nie ma też wiarygodnych informacji, kiedy rozpoczęto budowę obiektu. W Zasiekach prace ziemno-betoniarskie rozpoczęły się jesienią 1939 r. i niemalże równolegle zaczęto budować fabrykę obok Krzystkowic - podaje prof. J.P. Majchrzak. Czy jest to jednak dokładna data - tego nie wiadomo. Kombinat wraz z towarzyszącymi mu obozami dla więźniów zajmował powierzchnię około 35 km2. Produkcja trwała tu do ostatnich dni przed wkroczeniem Armii Czerwonej w lutym 1945 r. W pośpiechu Niemcy zdołali jedynie zdemontować tylko część najcenniejszych instalacji i wywieźć je w głąb Rzeszy. Po wyzwoleniu pozostała część wyposażenia stała się łupem zwycięzców. W 1946 r. zdemontowane urządzenia - przez wydzielone ekipy wojskowe i kolejarskie - zostały przewiezione m.in. do: Rokita Brzeg Dolny, Boruta Zgierz, Blachownia Kędzierzyn, a także do Poznania, Warszawy, Lublina i Zamościa. W następnych latach teren fabryki zajmowany był przez jednostkę Wojska Polskiego (później wojsko opuściło fabrykę). Jedynie sektor północno-wschodni przylegający do szosy Nowogród Bobrzański Krzywaniec, do dzisiaj zajmuje jednostka wojskowa.
Do chwili obecnej wstępnie zinwentaryzowano ponad 200 obiektów infrastruktury dawnych zakładów, a jak ocenia autor pracy „Dynamit A.-G.”, jest ich ponad 500. Co do pozostałych, trudno dziś określić ich pierwotne przeznaczenie i spełnianą funkcję. Interesującym obiektem jest podwójny zespół dużych, wielokomorowych basenów, umieszczony w rozległym zagłębieniu. Połączone są one ze sobą betonowym kanałem, rozgałęziającym się w system zbiorników pośrednich i spinających je pomniejszych przepływów. Całości towarzyszą dwie hale - prawdopodobnie przepompownie oraz rozbudowana sieć podziemnych rurociągów o dużym przekroju. Wiele wskazuje na to, że była to po prostu oczyszczalnia ścieków przemysłowych i to nie jedyna na obszarze kombinatu. Druga hipoteza jest taka, że mogła to być bardzo duża instalacja chłodnicza cieczy technologicznych. Jak każda fabryka chemiczna, tak i ta w Krzystkowicach, zużywała ogromne ilości wody i posiadała własne (rozbudowane) ujęcia wody z Bobru. Ponadto, wodę pobierano także z rozrzuconych na terenie kombinatu studni głębinowych. Obserwacje terenowe oraz dane źródłowe ujawniły istnienie rozbudowanego systemu torowisk, rozjazdów, bocznic i dużych ramp przeładunkowych.
Potrzeby energetyczne kombinatu zaspokajała pierwotnie pobliska elektrownia wodna na Bobrze, a później własna, uruchomiona na przełomie lat 1943-44 - elektrociepłownia. Awaryjnym źródłem zasilania były bloki spalinowych zespołów prądotwórczych. Elektrociepłownia składała się z dwóch takich samych bloków, rozmieszczonych symetrycznie po obu stronach toru kolejowego i rozdzielonych pirsem węglowym - obsługiwanym przez suwnice. Charakterystycznym elementem tych budowli są ogromne pochylnie do transportu opału, zsypywanego następnie do zespołów wielkich silosów nad halą pieców. Obok znajdowały się pomieszczenia turbin. Jednocześnie kombinat posiadał własną straż pożarną z zespołem garaży, placem manewrowym i kanałem obsługi technicznej pojazdów.
W zespole budynków na terenie Krzywańca (dzisiejszy Zakład Karny) stacjonowała 600-osobowa załoga oddziałów wartowniczych, ochraniających teren fabryki. Z kolei fachowy personel zakładu zakwaterowany był na terenie Krzystkowic. Plan miasta z okresu II wojny światowej pokazuje dwa osiedla mieszkaniowe dla pracowników „DAG”. Jedno było tuż za miastem przy szosie do Cieszowa i Krzywej, a drugie (tzw. osiedle urzędników) u zbiegu ulic Żarskiej i Dworcowej.
Niewyjaśnioną pozostaje nadal kwestia hipotetycznych podziemi fabryki. Ustne przekazy mieszkańców wyolbrzymiły je do fantastycznych wręcz rozmiarów. Zdaniem autora pracy o „DAG” takowych podziemi (hal produkcyjnych i magazynów) nie ma. Najbardziej spenetrowaną podziemną budowlą jest główny kolektor ściekowy fabryki o całkowitej długości około 1900 m (odcinek obecnie dostępny do penetracji liczy ok. 900 m). Biegnie on na głębokości od l m (przy wylocie nad brzegiem Bobru) do 13 m na obszarze fabryki.
Z zachowanej fortyfikacji, oprócz wartowni, najliczniejszą grupę stanowią obiekty o typowych cechach schronów przeciwlotniczych. Spełniały one rolę doraźnej ochrony przeciwpodmuchowej, przeciw-odłamkowej oraz przeciwchemicznej (w razie awarii), jak i przeciwpożarowej (w wypadku pożaru). Skąpe są też materiały drukowane dotyczące pracujących w fabryce ludzi. Przetrwały stalowe, cynkowane płytki, na których wytłaczano dane personalne pracowników niemieckich i więźniów różnych narodowości. Stanowią one dobry materiał do analiz osobowych.

Opracowano na podstawie:
1. Panufnik Jerzy Jr, „Dynamit A.-G.”, cz. I. Materiał na IV ogólnopolską sesję naukowo-konserwatorską „Fortyfikacje na Ziemi Lubuskiej", Zielona Góra 1998, ss. 33.,
2. Majchrzak Jerzy Piotr, „Bunkrowy las”, w: „Gazeta Lubuska” z 3 stycznia 1997r., s.7,
3. Gazeta Nowogród Bobrzański, Leszek Koncur

 Komentarze (29)    
~Wirtualne Muzeum DAG Fabrik Christianstadt
[04.11.2014 22:45]
Polecam stronkę o fabryce Dynamit A.-G. stworzoną przez pasjonatów tematu: www.dag-krzystkowice.com
~Respirator
[12.01.2014 00:40]
Witam. Dziś bylem na tych terenach i powiem szczerze ze jest co zwiedzac i 1 dzien to za malo zeby przejsc chociaz 1/4 terenu. Polecam ten teren poczatkujacym eksplorerom i nie tylko. Moja rada to zabrac ze soba dobre dokladne mapy i umiejetnosc czytania map, szybkiego okreslania polozenia co...
 
~Trak61
[07.04.2013 22:19]
Ja byłem tam w wojsku od kwietnia 82 do pazdziernika 83 czesto zwiedzałem te tereny byłem strażakiem w wojsku jezdziłem samochodem strażackim zmałem te tereny dokładnie gdyz jazdziłem na patrole nnnnnnnnniekture miejsca były wręcz przerarzające jak sobie człowiek pomyśloło tych obozach i...
 
~Michał Dawidoff
[08.03.2013 12:44]
A byłeś tam ostatnio ? mówię o kolektorze głównym ? Bo 77 rok to ponad 30 lat ..... temu .
~Edwarg
[02.03.2013 09:38]
Witam, nie radze wchodzic do tych tuneli. W 1977 i tymi tunelami mozna bylo wyjsc na browarka czy do sklepu monopolowego jednak ktoregos dnia dwu zolnierzy na dzien przed wyjsciem do cywila podczas wycieczki wlasnie takim tunelem w celu uzupelnienia alkocholu w tym tunelu zginelo gdyz nastapil...
 
~kisiu
[10.06.2012 17:55]
przede wszystkim to co znalazłem to była tylna część pocisku chałbicznego o kalibrze 155mm (niemcy takie posiadali) poza tym nitrowano tam celulozę i toluen którym napełniano pociski. Polecam troszkę chemii a istnienie D.A.G. stanie się jasne. a co do dziecinady - pracowałem w zakładzie usług...
 
~Michał dawidoff
[06.12.2011 18:31]
Witam ! Zastanawiam się co jest smutne ? Że Kolega Kisiu znalazł ???? pocisk ??? Jest to o tyle dziwne , że Jerzy Panufnik , wspomniany w bibliografii , odwiedza DAG Krzystkowice od ponad 12 lat i inwentaryzując i badając wszystkie obiekty nie odnalazł ani jednego .... Ja wędruje , już ponad 3...
 
~Bydgoszczanin
[15.06.2011 07:56]
A w Bydgoszczy otworzono muzeum w bliźniaczym kompleksie D.A.G.
~Jaś
[10.11.2010 22:27]
To smutne ja tam już nigdy nie pojadę
~kisiu
[14.07.2010 20:24]
www.nowogrodbobrz.pl/el-dok/mapy/dag.pdf tu dostępna jest mapka z opisem ( pdf )
~kisiu
[14.07.2010 20:16]
Byłem tam dzisiaj i zdecydowanie ODRADZAM wyprawy w to miejsce w pojedynkę. cały teren jest usiany różnymi studniami, studzienkami, kanałami i dziurami w ziemi. W tej fabryce z całą pewnością napełniano amunicję materiałami wybuchowymi ( przy jednym z budynków znalazłem połowę pocisku kal. około...
 
~Redakcja
[29.06.2010 08:58]
Redakcja portalu również byłaby wdzięczna za taką mapkę. Wówczas, moglibyśmy ją zamieścić na tej stronie. Jeśli jest taka możliwość, to prosimy o przesłanie jej na adres: ps@ambsoft.pl. Pozdrawiamy serdecznie!
~Karol
[28.06.2010 23:17]
HristoS wspomniales ze zdobyles mapke tego kompleksu czy duzym problemem byloby gdybys mi podeslal kopie? ja bylem tam juz kilka razy ale niestety poruszalem sie po omacku po tym olbrzymim terenie i wiem ze napewno wszystkiego nie zobaczylem:) z gory dzieki wielkie :) a oto moj adres...
 
~HristoS
[21.04.2010 07:39]
Witam wszystkich Ja mam to szczęście, że tam mieszkam od roku...:) To miejsce jest fascynujące, zdobyłem mapkę z lat 70-ych i w wolnych chwilach zwiedzam ten ogromny kompleks, a jest naprawdę wiele ciekawych miejsc (chociażby dwie podziemne kotłownie-3 piętra pod ziemią!). Wszystkich namawiam do...
 
~kafarek
[14.04.2010 23:16]
witajcie nie moge nigdzie znaleźć zadnej mapy bylem tam w ostanią niedziele ale chodzic bez mapy mija sie z celem z gory dzieki za pomoc
 ... pozostało komentarzy: 14  
Komentarz wyraża opinie wyłącznie jego autora. Redakcja portalu ziemia-lubuska.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy.
Pogoda w regionie
[25.03.2017 02:30]

Clear
Temperatura: 1.3°C
Wilgotność: 70%
Ciśnienie: 1031hPa (Steady)
Wiatr: 0.0km/h,  NNW
Uniwersytet Zielonogórski
MDO

SONDA
[19.02.2017]
Wiosna to najlepszy czas na spacery i każdą inną aktywność fizyczną. Na jaką aktywność fizyczną stawiasz wiosną?
Bieganie
Jazda na rowerze
Piesze wędrówki
Pływanie
Ćwiczenia na siłowni
Fitness
Inna
 

Copyright © 2004-2017 amb software | Wszelkie prawa zastrzeżone | Wykonanie: amb software
Polecamy przeglądarkę Mozilla Firefox.
...

Request served in 0.51 sec